Τι είναι το PIR στο μπάσκετ και πώς υπολογίζεται

Το PIR των παικτών στο μπάσκετ, που αξιολογεί την ατομική απόδοση, βγαίνει από λεπτομερή ανάλυση των στατιστικών. Είναι ο αριθμός που θα δεις στην άκρη δεξιά της στατιστικής για κάθε παίκτη ξεχωριστά.

Η ακριβής έννοια είναι Performance Index Rating που σημαίνει αξιολόγηση με δείκτη απόδοσης. Ο παίκτης με το υψηλότερο PIR σε μια αγωνιστική της Euroleague αναδεικνύεται αυτόματα MVP.

Διψήφιο PIR σημαίνει καλή εμφάνιση, ενώ όταν φτάνει και ξεπερνάει το 20 η απόδοση είναι ιδιαίτερα υψηλή. Γίνεται σημείο αναφοράς στο 30 και πολλές φορές μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο το νούμερο της αξιολόγησης.

Στο ελληνικό πρωτάθλημα ο τύπος αξιολόγησης είναι διαφορετικός.

Τι προσθέτει και τι αφαιρεί το PIR

Ως γενικός κανόνας ισχύει ότι ο υπολογισμός είναι ίδιος για κάθε τομέα της στατιστικής. Ένας πόντος αξίζει όσο ένα ριμπάουντ, όσο μια ασίστ, όσο ένα κλέψιμο.

Υπάρχουν όμως και κατηγορίες που συνήθως δεν δίνει κανείς σημασία. Τα κερδισμένα φάουλ προσθέτουν πόντους στο PIR. Και τα κοψίματα που δέχεται ένας παίκτης αφαιρούν πόντους. Είναι δύο μετρήσεις που παίζουν ξεχωριστό ρόλο. Πιο αναλυτικά:

Ο υπολογισμός του PIR βήμα-βήμα

Με ένα συγκεκριμένο παράδειγμα γίνεται πιο κατανοητός ο υπολογισμός του PIR. Ο Σάσα Βεζένκοφ είχε το εντυπωσιακό 38 PIR στο παιχνίδι με την Μπάγερν Μονάχου στις 9 Ιανουαρίου του 2026. Ο Ολυμπιακός είχε πάρει τη νίκη με 95-80. Αναλυτικά η στατιστική για του «ερυθρόλευκου» πάουερ φόργουορντ:

Τα θετικά: 25 πόντοι + 3 ριμπάουντ + 4 ασίστ + 1 κλέψιμο + 0 κοψίματα + 5 κερδισμένα φάουλ = 38

Τα αρνητικά: 2 άστοχα σουτ + 0 άστοχες βολές + 0 λάθη + 0 κοψίματα που δέχτηκε + 1 φάουλ που έκανε = 3

PIR = 38 – 3 = 35

Αυτό είναι το PIR που καταγράφηκε επίσημα. Οι 5 από τις 35 μονάδες ήρθαν από κερδισμένα φάουλ. Είναι με βάση τον σχεδιασμό του PIR και ευνοεί τους παίκτες που κερδίζουν φάουλ.

Διαφορετικό παράδειγμα στην ίδια λογική

Ακόμη και με χαμηλό αριθμό πόντων μπορεί ένας παίκτης να έχει διψήφιο PIR. Ως παίκτης της Ολίμπια Μιλάνο ο Μπράιαν Ντάνστον είχε πετύχει 4 πόντους σε κάποιο παιχνίδι. Και το PIR του ήταν στο 11. Ο λόγος είναι ότι είχε: 4 ριμπάουντ, 1 ασίστ, 1 κλέψιμο, 3 κοψίματα και 2 κερδισμένα φάουλ, με 1 μόνο άστοχο σουτ και 3 φάουλ. Θετικά 15, αρνητικά 4.

Τι σημαίνει ένα «καλό» PIR

Επίσημη κλίμακα δεν υπάρχει, ωστόσο ένα διψήφιο νούμερο είναι καλό PIR. Και εφόσον ξεπερνάει το 20 αφορά τον μέσο όρο του κορυφαίου παίκτη της Euroleague σε μια σεζόν.

Για παράδειγμα, ο Βεζένκοφ είχε 23,1 PIR τη σεζόν 2025-26 που ήταν ο υψηλότερος της διοργάνωσης και βραβεύτηκε ως MVP. Σε μια πιο καθαρή εικόνα:

Ο διαφορετικός τύπος της GBL

Τα επίσημα στατιστικά του ελληνικού πρωταθλήματος υπολογίζονται με διαφορετικό τρόπο. Είναι σαν τον δείκτη PER (Player Efficiency Rating) του ΝΒΑ που σημαίνει αποδοτικότητα του παίκτη.

Το επίσημο φύλλο αγώνα του ΕΣΑΚΕ καταγράφει τα φάουλ και τα κοψίματα αλλά δεν τα χρησιμοποιεί στον τελικό υπολογισμό. Ο υπολογισμός γίνεται ως εξής:

PER = (Πόντοι + Ριμπάουντ + Ασίστ + Κλεψίματα + Κοψίματα) – (Άστοχα σουτ + Άστοχες βολές + Λάθη).

Σε σύγκριση με το PIR λείπουν τα κερδισμένα φάουλ, τα φάουλ που έκανε ο παίκτης και τα κοψίματα που δέχτηκε.

Τα μεγέθη PIR και PER είναι διαφορετικά, οπότε η αξιολόγηση δεν είναι ίδια παρότι πρόκειται για την ίδια εμφάνιση.

Πού χρησιμοποιείται το PIR

Ο MVP της αγωνιστικής βγαίνει απευθείας από το PIR στην Ευρωλίγκα. Ο παίκτης που έχει το υψηλότερο νούμερο αναδεικνύεται ως ο πολυτιμότερος.

Βασικός περιορισμός είναι ότι αφορά παίκτη της νικήτριας ομάδας και όχι της ηττημένης. Ισχύει σταθερά από τη σεζόν 2011-12. Τα προηγούμενα χρόνια έπαιρνε το βραβείο ο υψηλότερος PIR ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα.

Στον MVP της σεζόν το PIR δεν παίζει κανένα ρόλο. Στη Euroleague αναδεικνύεται με ψηφοφορία στο τέλος της σεζόν. Ψηφίζουν προπονητές (35%), αρχηγοί ομάδων (35%), ΜΜΕ (20%) και το κοινό (10%).

Γι’ αυτό και τη σεζόν 2024-25 ο Βεζένκοφ του Ολυμπιακού ήταν πρώτος σε PIR σε όλη τη διάρκεια. Ωστόσο, MVP της χρονιάς αναδείχτηκε ο Κέντρικ Ναν του Παναθηναϊκού.

Ο δείκτης PIR δημιουργήθηκε το 1991 από την ισπανική ACB. Υιοθετήθηκε από τη Euroleague, το Eurocup και αρκετά ευρωπαϊκά πρωταθλήματα.

Τα αρνητικά του PIR

Κάποτε ο Ευθύμης Κιουμουρτζόγλου, ως προπονητής της Εθνικής, είχε πει: «Ορισμένες φορές η στατιστική στο μπάσκετ είναι ο πιο ασφαλής τρόπος για να πεις ψέμματα».

Εκείνη την εποχή δεν υπήρχε PIR, ούτε PER. Στατιστική οι δημοσιογράφοι του μπάσκετ κρατούσαν στο χέρι. Οι υπολογιστές ήρθαν αργότερα.

Η κριτική όσον αφορά τα νούμερα είναι βάσιμη. Ο Μάικ Τζέιμς είχε προτείνει την απόσυρση του PIR, παρότι ο ίδιος ήταν τρίτος στην κατάταξη στην ιστορία της Euroleague.

Ο δείκτης ευνοεί τους ψηλούς που μαζεύουν ριμπάουντ και παίζουν με πλάτη για να πάρουν φάουλ. Χώρια ότι έχουν υψηλότερο ποσοστό ευστοχίας γιατί σκοράρουν κοντά στο καλάθι.

Επίσης, δεν παίζει καθοριστικό ρόλο η καλή άμυνα. Μόνο κοψίματα και κλεψίματα καταγράφει το PIR. Οι αλλαγές, η σωστή τοποθέτηση, οι βοήθειες και γενικότερα η πίεση δεν μετριούνται σε αριθμούς.

Το PIR δεν λαμβάνει υπόψη του ένα κρίσιμο σουτ στο φινάλε που μπορεί να δώσει νίκη. Μετράει το ίδιο με το πρώτο καλάθι του παιχνιδιού και οποιοδήποτε άλλο.

Τα ρεκόρ

Υπάρχουν παίκτες που έχουν κάνει απίστευτα PIR στη διάρκεια της Euroleague. Το πιο χαρακτηριστικό ήταν του Αμερικανού Τανόκα Μπίαρντ με τη φανέλα της Ζαλγκίρις. Με 63 PIR κατέχει το απόλυτο ρεκόρ στις 22 Ιανουαρίου του 2004 σε εκτός έδρας αγώνα με την Μπολόνια.

Είχε 35 πόντους, με 11/14 δίποντα, 13/13 βολές, 19 ριμπάουντ, 2 κλεψίματα, 2 κοψίματα και 11 κερδισμένα φάουλ. Η ομάδα του πάντως ηττήθηκε 117-107. Τα 6 υψηλότερα PIR στην ιστορία της Euroleague:

Το χειρότερο PIR στην ιστορία με -14 το κατέγραψε o Λούκα Ζόριτς το 2013 με τη φανέλα της Φενέρμπαχτσε. Ο Τζόναθαν Μότλεϊ του Ερυθρού Αστέρα είχε -13 τον περασμένο Σεπτέμβριο στην ήττα από τη Ζαλγκίρις εντός με 83-77.

Οι Έλληνες και το PIR

Ο Κώστας Σλούκας είναι ο κορυφαίος Έλληνας στην ιστορία στον δείκτη του PIR. Είναι 4ος στη λίστα με τους all time με μέσο όρο 11,9 PIR σε 464 συμμετοχές.

Το πλήρες πρόγραμμα των ελληνικών ομάδων σε Euroleague και GBL: Πότε παίζει ο Ολυμπιακός και πότε παίζει ο Παναθηναϊκός.

Συχνές Ερωτήσεις

Τι σημαίνει PIR στο μπάσκετ;

Η ακριβής έννοια είναι Performance Index Rating. Με μια λέξη στα ελληνικά «αξιολόγηση». Είναι ένας αριθμός που συνοψίζει τη συνολική εμφάνιση ενός παίκτη, προσθέτοντας τα θετικά του στοιχεία και αφαιρώντας τα αρνητικά.

Πώς υπολογίζεται το PIR;

Προσθέτεις πόντους, ριμπάουντ, ασίστ, κλεψίματα, κοψίματα και κερδισμένα φάουλ. Από το σύνολο αφαιρείς τα άστοχα σουτ, τις άστοχες βολές, τα λάθη, τα κοψίματα που δέχτηκε ο παίκτης και τα φάουλ που έκανε.

Τι είναι καλό PIR;

Διψήφιος αριθμός PIR θεωρείται καλή εμφάνιση. Ένα PIR που φτάνει ή ξεπερνάει το 20 είναι επίπεδο κορυφαίου παίκτη στο μέσο όρο της σεζόν. Οι MVP της αγωνιστικής κινούνται συνήθως σε μεγαλύτερα νούμερα, ανάμεσα στο 28 και το 38.

Μπορεί το PIR να είναι αρνητικό;

Ναι. Συμβαίνει όταν τα άστοχα σουτ, τα λάθη και τα φάουλ ξεπερνούν τη θετική συνεισφορά στην στατιστική. Το χειρότερο PIR στην ιστορία της EuroLeague είναι −14.

Είναι ίδιο το PIR με την αξιολόγηση στο ελληνικό πρωτάθλημα;

Όχι. Η στήλη RANK της Stoiximan GBL δεν περιλαμβάνει τα κερδισμένα φάουλ, τα φάουλ που διέπραξε ο παίκτης και τα κοψίματα που δέχτηκε. Είναι διαφορετικό μέγεθος και δεν συγκρίνεται με το PIR της EuroLeague.

Το PIR καθορίζει τον MVP της EuroLeague;

Το PIR καθορίζει μόνο τον MVP της αγωνιστικής. Δίνεται αυτόματα στον παίκτη με το υψηλότερο ανάμεσα στις νικήτριες ομάδες. Ο MVP της σεζόν όμως αναδεικνύεται με ψηφοφορία προπονητών, αρχηγών, ΜΜΕ και κοινού.